Wat is pesten?

De juridische definities en bepalingen van het fenomeen zijn veelal niet in staat op een concrete manier aan te geven wanneer men nu precies kan spreken over geweld of pesterijen.  Bestaand wetenschappelijk onderzoek geeft echter een dieper inzicht in wat pesten nu precies is in verschillende topics die op deze website aan bod komen.  Onderzoekers hebben tijdens interviews, onderzoek en betrokkenheid bij 10.000’en gevallen van pesterijen informatie gekregen over:

  1. Pesten in de praktijk
  2. Vormen van pesterijen
  3. Pesttechnieken
  4. Profielen van de daders
  5. Profielen van de doelwitten
  6. De gevolgen voor de doelwitten bij langdurige blootstelling aan pesterijen

Volgens Tim Field is pesten een aanhoudend ongewenst gedrag, dat meestal bestaat uit ongefundeerde en onjuiste kritiek, vitterijen, het zoeken van fouten, exclusie, isoleren, uitlichten en anders behandeld worden, vernederd worden, overdreven in het oog gehouden worden en zoveel meer.  Op de werkvloer vertaalt zich dit meestal in vervormde en verzonnen betichtingen van slechte prestaties.

Zijn definitie is de volgende:

“Pesten op de werkvloer is een dwangmatige nood om agressie te vertonen door het uitdrukken van tekortkomingen van anderen via controle en onderdrukking.  Pesten wordt ondersteund door het ontwijken van verantwoordelijkheden en versterkt door een klimaat van angst, onwetendheid, onverschilligheid, stilte, ontkenning, ongeloof, misleiding en tolerantie en beloning voor de pester”.

De definitie volgens twee klinische psychologen Gary en Ruth Namie luidt als volgt:

“Pesten op de werkvloer is een herhaaldelijke gezondheidsschadende mishandeling van een persoon door één of meerdere collega’s die de vorm aanneemt van 1) verbaal misbruik, 2) gedragingen die bedreigend, intimiderend of vernederend zijn, 3) sabotage die voorkomt dat goed werk kan geleverd worden, of tenslotte een combinatie van de drie.”

Geen normale relatie

Er zijn steeds twee partijen nodig om een relatie op te bouwen.  In de meeste gevallen willen beide partijen iets, anders kan de relatie zich niet ontwikkelen.  Idealiter hebben beide partijen elkaar nodig in een zeker opzicht.

De “relatie” tussen een doelwit en een pester is echter verschillend omwille van de volgende redenen:

  • Het doelwit is volledig onvrijwillig in de relatie getrokken omdat de werkgever het doelwit in een benarde situatie heeft geplaatst en vervolgens erop aandringt dat het doelwit niet meer kan ontkomen tenzij door significante toegevingen.
  • De pester heeft controle over de omvang van de terreur; wanneer toeslaan, wanneer terughoudender zijn, de plaats en de toeschouwers.
  • Wederzijds voordeel is niet het doel maar de controle die de pester wil uitoefenen op het doelwit. Het doelwit wenst dit niet.
  • De ondermijnende technieken die de pester gebruikt zijn zodanig ongewenst, ongepast en onverdiend dat het in geen enkel geval de schuld kan zijn van het doelwit, zelfs niet gedeeltelijk.
  • Het is onmogelijk om te verklaren hoe het doelwit er voordeel kan uithalen.
  • Pesters hebben doelwitten nodig om te kunnen schitteren, doelwitten kunnen onmogelijk schitteren wanneer de pester in zijn/haar leven komt.

Waarom pesten mensen?

Vergelijk de situatie met een hold-up.  De misdadiger komt een zaak binnen en richt zijn wapen op de eigenaars en eist zijn geld.  De misdadiger zou dit niet doen moest die in een comfortabele en gecontroleerde financiële situatie zitten.  Hij of zij ziet dit als de enige optie om aan geld te geraken en pleegt het misdrijf.  Het wapen gebruikt hij of zij als controlemiddel.

Vergelijk de situatie met een verkrachting.  De misdadiger zou dit niet doen moest hij of zij in een stabiele, rustgevende seksuele relatie zitten met een partner.  Hij of zij ziet dit als de enige optie om zijn of haar seksuele driften te kunnen botvieren.  Het fysieke geweld dat erbij komt kijken wordt gebruikt als controlemiddel.

Pesterijen waarbij iemand zijn geloofwaardigheid wordt afgenomen en competenties in vraag worden gesteld zijn dus volgens ditzelfde mechanisme personen die zichzelf weinig geloofwaardig vrezen en een laag zelfbeeld hebben.  Als controlemiddel worden dan een verscheidenheid aan technieken gebruikt die verder op deze website worden besproken.


Het doel van pesten is daarom het verbergen van eigen tekortkomingen en het uitoefenen van extreme controle om dit te bereiken.


 

Als je gepest wordt door je baas dan heeft dat niets te maken met management.  Goede managers realiseren en beheren, slechte managers pesten.  Management is management en pesterijen zijn geen management.  Daarom geeft iedereen die ervoor kiest om te pesten eigenlijk toe dat ze tekortkomingen hebben en de maat waarin ze pesten is een maat voor hun tekortkomingen.  Pesters projecteren hun eigen tekortkomingen op die van anderen.

De reden hiervoor is ONZEKERHEID, ANGST en/of SCHAAMTE

  • Het vermijden van hun tekortkomingen onder ogen te zien en er iets aan te moeten doen
  • Het vermijden om hun verantwoordelijkheid te nemen voor hun gedrag en het effect dat het heeft op anderen
  • Het minimaliseren van hun angst om gezien te worden als diegene die ze zijn namelijk zwakke, ontoereikende en dikwijls incompetente mensen
  • Het afleiden van de aandacht op hun incompetentie vooral in een erg onzekere of slecht gestuurde werkomgeving. Op deze manier houden slechte managers hun baan.

Deze manier van werken is erg contraproductief en resulteert in demoraliseren, demotivatie, vervreemding, … Pesters staan aan het hoofd van inefficiënte organisaties waar afwezigheid door ziekte en overheadkosten hoog zijn terwijl moraal, productiviteit en winstgevendheid laag zijn.  De handelsmerken van de pester zijn projectie en ontkenning.

Pesten is een vorm van mishandeling en pesters – en ook onwetende werkgevers – gaan dikwijls zeer ver om de doelwitten van pesten stil te houden en maken hierbij gebruik van dreigementen van ontslag of disciplinaire stappen, …  Pesters vrezen het meest dat hun eigen tekortkomingen ontmaskerd worden en dat ze publiekelijk verantwoording moeten afleggen voor hun gedrag.  Dit is logisch omdat de primaire drijfveer van pesters het verbergen van hun onzekerheden is.

Deze mensen:

  • Hebben nooit geleerd verantwoordelijkheid te aanvaarden voor hun gedrag
  • Willen de voordelen genieten van in de volwassen wereld te leven maar willen niet de plichten en verantwoordelijkheden aanvaarden om deel uit te maken van die volwassen wereld
  • Doen afstand van en ontkennen verantwoordelijkheid voor hun gedrag en de gevolgen ervan
  • Kan niet en wilt niet erkennen welk het effect is van hun gedrag op anderen
  • Wilt niet weten van andere manieren van gedragen
  • Wilt niet erkennen dat er betere manieren zijn om zich te gedragen

In sommige gevallen kan het gaan om een dwangmatige handeling.  De pester heeft dan iemand nodig om te pesten en het lijkt erop dat ze bijna niet kunnen overleven zonder een huidig doelwit.  In tegenstelling tot de façade die deze mensen optrekken zijn ze erg onzeker en hebben een lage dunk van zichzelf.  Deze lage dunk wordt benadrukt door alle studies betreffende pesten op het werk.  Omdat deze mensen tekort komen en niet in staat zijn de taken en verplichtingen van hun positie te vervullen (maar hebben geen enkele schroom om het salaris te aanvaarden) vrezen ze de ontmaskering.  Deze vrees voor ontmaskering neigt dikwijls naar een vorm van paranoia.